Beleggen voor beginners: ETF's en indexfondsen uitgelegd

Zwangerschapscursus Leeuwarden

Wie maandelijks een bedrag overhoudt, kan het op een spaarrekening zetten en kijken hoe de rente zich verhoudt tot de prijsstijgingen. Veel mensen willen daarnaast iets met beleggen, maar weten niet waar ze moeten beginnen. Duizenden aandelen, honderden fondsen en een stortvloed aan meningen maken het er niet makkelijker op. ETF's en indexfondsen zijn voor veel beginners het uitgangspunt, omdat ze weinig kennis van individuele bedrijven vragen. Dit artikel legt uit wat ze zijn, waar je op let en hoe je begint. Het is algemene informatie en geen beleggingsadvies.

Wat is een indexfonds?

Een indexfonds volgt een beursindex, bijvoorbeeld de AEX met de grootste Nederlandse bedrijven of de MSCI World met duizenden bedrijven uit ontwikkelde landen. Het fonds probeert die index zo precies mogelijk na te bootsen door alle bedrijven uit de index te kopen, in dezelfde verhouding. Er is geen fondsmanager die zoekt naar de winnaars van morgen. Groeit de index met 6 procent, dan groeit het fonds daar min de kosten ongeveer in mee. Daalt de index, dan daalt het fonds ook.

Dat heet passief beleggen. Je koopt niet één bedrijf, maar een pakket van honderden of duizenden bedrijven in één keer.

Bekende indices zijn de AEX, met de 25 grootste beursgenoteerde bedrijven van Nederland, de S&P 500 met 500 grote Amerikaanse bedrijven en de MSCI World met circa 1.400 bedrijven uit ontwikkelde landen. Indices als de MSCI ACWI of de FTSE All-World nemen ook opkomende landen mee.

ETF of indexfonds: wat is het verschil?

ETF staat voor exchange traded fund, een fonds dat op de beurs wordt verhandeld zoals een aandeel. Je koopt en verkoopt het via een broker op elk moment dat de beurs open is, tegen de koers van dat moment. Een klassiek indexfonds koop je meestal rechtstreeks bij de aanbieder of via je bank, en de prijs wordt één keer per dag vastgesteld.

Beide volgen een index en zijn passief. In de praktijk kiezen veel beleggers voor ETF's, omdat ze vaak lagere kosten hebben en bij de meeste brokers beschikbaar zijn. Het verschil in rendement is klein als de index en de kosten gelijk zijn. Voor een beginner komt de keuze meestal neer op wat je broker aanbiedt en wat het kost.

Waarom beleggers kiezen voor indexbeleggen

Spreiding. Je belegt in veel bedrijven tegelijk. Gaat één onderneming failliet, dan raakt dat je portefeuille nauwelijks.
Lage kosten. Omdat er geen fondsmanager is die actief selecteert, liggen de jaarlijkse kosten van een ETF vaak op een paar tienden van een procent of lager.
Eenvoud. Je hoeft geen jaarverslagen te lezen of bedrijven te vergelijken. Eén of twee fondsen kunnen genoeg zijn.
Weinig emotie. Met een vast plan heb je minder kans dat je op een piek koopt of in paniek verkoopt.

Daar komt bij dat veel actief beheerde fondsen na aftrek van kosten achterblijven bij hun index, zo blijkt uit onderzoek. Dat geldt niet voor elk fonds, maar het is een belangrijke reden dat beginners vaak voor de eenvoudige route kiezen.

Heb je veel geld nodig om te beginnen?

Nee. Veel brokers laten je al beginnen met enkele tientjes per maand, of met één aandeel van een ETF. Wat telt is regelmaat, niet de omvang van je eerste inleg. Wie klein begint en elke maand doorgaat, bouwt in tien of twintig jaar meer op dan wie wacht tot er een groot bedrag klaarstaat.

Waar je op let bij het kiezen van een ETF

Twee ETF's die dezelfde index volgen, kunnen toch verschillen. Let op deze punten:

De index. Een wereldwijde index spreidt over meer landen en sectoren dan een index van één regio of één land.
De jaarlijkse kosten (TER). Dit is het percentage dat elk jaar van je belegging gaat. Lager is beter, mits de rest klopt.
Accumulerend of uitkerend. Een accumulerend fonds herbelegt dividend automatisch. Een uitkerend fonds betaalt het uit, waarna je het zelf kunt herbeleggen.
Grootte en handel. Grotere fondsen zijn doorgaans makkelijker te verhandelen en hebben een kleiner verschil tussen koop- en verkoopkoers.
Beschikbaarheid. Amerikaanse ETF's mag je als Europese particuliere belegger meestal niet kopen. Zoek daarom een fonds met een Europees essentiële-informatiedocument (KID).
Valuta. Veel wereldwijde ETF's noteren in dollars of euro's. Het valutaverschil kan je rendement beïnvloeden.

De kosten die je niet meteen ziet

De TER is maar een deel van de kosten. Daarnaast betaal je transactiekosten aan je broker bij elke aankoop of verkoop, soms een vast bedrag en soms een percentage. Het verschil tussen koop- en verkoopkoers, de spread, kost je ook iets. Wissel je van valuta, dan komen wisselkosten erbij. En het rendement van het fonds kan iets achterblijven bij dat van de index, wat je tracking difference noemt.

Bij kleine maandelijkse bedragen kunnen vaste transactiekosten flink doorwegen. Leg daarom het prijsmodel van je broker naast je inlegbedrag voordat je kiest.

Beleggen is geen gokken

Het is verleidelijk om beleggen met gokken te vergelijken, omdat de uitkomst in beide gevallen onzeker is. Toch zit er een belangrijk verschil. Wie in een breed gespreid indexfonds belegt, koopt een aandeel in de economie en rekent op winstgroei en dividend over vele jaren. Wie speculeert met één aandeel of een munt waar iedereen het over heeft, wedt op een koerssprong op korte termijn.

Wie af en toe ontspanning zoekt bij een platform zoals holy luck casino, doet dat uit zijn vrijetijdsbudget en niet uit zijn beleggingsgeld. Houd die twee strikt gescheiden: geld om te beleggen heeft een doel en een lange horizon, geld voor vertier mag je opmaken. Leg de grens vooraf vast en blijf eraf, ook als de beurs tegenzit.

Zo begin je in zes stappen

Zorg eerst dat je buffer op orde is en dure schulden zijn afgelost. Beleggen met geld dat je binnen een paar jaar nodig hebt, is een risico dat je niet hoeft te nemen.
Bepaal je doel en je horizon. Wil je over twintig jaar extra pensioen, of over tien jaar een aanbetaling voor een huis? Hoe korter de horizon, hoe voorzichtiger je moet zijn.
Kies een broker die onder toezicht staat, bijvoorbeeld van de AFM of een andere Europese toezichthouder, en vergelijk de kosten.
Kies een of twee ETF's, bijvoorbeeld een wereldwijd gespreid aandelenfonds. Hoe eenvoudiger, hoe beter.
Leg maandelijks een vast bedrag in. Zo koop je bij hoge koersen minder en bij lage koersen meer eenheden, en hoef je het juiste moment niet te kiezen.
Laat het met rust en kijk hooguit een of twee keer per jaar naar je verdeling.

Een rekenvoorbeeld

Stel dat je twintig jaar lang elke maand 150 euro inlegt. Je legt dan in totaal 36.000 euro in. Neem aan dat het fonds gemiddeld 5 procent per jaar rendeert na kosten. Dan groeit je vermogen naar ruim 60.000 euro, waarvan ruim 25.000 euro uit rendement komt.

Let op: dit is een rekenvoorbeeld, geen belofte. Het werkelijke rendement kan hoger of lager uitvallen, en in sommige jaren daalt je vermogen flink. Zo'n schommeling hoort bij beleggen en is de reden dat je alleen geld inlegt dat je lange tijd kunt missen.

Begin je met 50 euro per maand, dan kom je onder dezelfde aanname uit op ruim 20.000 euro, bij een inleg van 12.000 euro.

Risico's die je moet kennen

Koersschommelingen. Aandelenkoersen kunnen jaren achtereen dalen. Wie verkoopt op een laag punt, maakt het verlies definitief.
Geen garantie. Rendementen uit het verleden zeggen niets zeker over de toekomst, en je belegging kan minder waard worden dan je hebt ingelegd.
Concentratie. In veel wereldwijde indices hebben enkele grote bedrijven en één land een zwaar gewicht. Je belegging is dus minder gespreid dan de naam doet vermoeden.
Valutarisico. Beleg je in een andere munt dan de euro, dan beïnvloeden wisselkoersen je uitkomst.
Gedrag. De grootste fout is vaak je eigen reactie: in paniek verkopen of na een stijging te veel inleggen.

Wat je beter kunt laten

Beleggen met geleend geld.
Elke week je koersen controleren en daarop reageren.
Producten kopen die je niet kunt uitleggen.

Belasting in box 3

Als particulier betaal je in Nederland belasting over je beleggingen in box 3. Dat is een heffing over je vermogen, waarbij de Belastingdienst uitgaat van een veronderstelde opbrengst en niet van je werkelijke rendement. Boven het heffingvrije vermogen betaal je een percentage over die veronderstelde opbrengst. De regels voor box 3 veranderen regelmatig, dus controleer de actuele regels en bedragen op de website van de Belastingdienst. Heb je vragen over je persoonlijke situatie, vraag dan een belastingadviseur.

Kort samengevat

ETF's en indexfondsen maken beleggen toegankelijk: je spreidt over veel bedrijven, betaalt lage kosten en hoeft geen individuele aandelen te kiezen. Wat je rendement uiteindelijk bepaalt, zijn de kosten, de tijd die je je belegging gunt en je gedrag als het tegenzit. Begin klein, houd je inleg vast en beleg alleen met geld dat je kunt missen.